V&A: Zakelijke contracten

V. Wat maakt een commerciële overeenkomst in Engeland en Wales juridisch afdwingbaar? 

Om in Engeland en Wales rechtsgeldig te zijn, moet een overeenkomst vier essentiële onderdelen bevatten: 

• Aanbod — een van de partijen moet een duidelijk aanbod doen om een overeenkomst aan te gaan onder bepaalde voorwaarden. 

• Aanvaarding — de wederpartij moet dat aanbod zonder wezenlijke voorbehouden aanvaarden (een aanvaarding met voorbehoud is een tegenbod, geen aanvaarding). 

• Wederprestatie — elke partij moet iets van waarde leveren in ruil voor de toezegging van de andere partij. In een commerciële overeenkomst gaat het hierbij doorgaans om de betaling van geld in ruil voor goederen of diensten. 

• De wil om rechtsbetrekkingen aan te gaan — de partijen moeten de intentie hebben gehad om zich juridisch te binden. Bij commerciële overeenkomsten wordt deze intentie verondersteld; bij sociale of huishoudelijke afspraken is dat niet het geval. 

Naast deze basisvoorwaarden moeten de partijen handelingsbekwaam zijn (bedrijven moeten handelen via bevoegde personen), moet het voorwerp van de overeenkomst rechtmatig zijn en mag de overeenkomst niet tot stand zijn gekomen door bedrog, dwang of ongepaste beïnvloeding. 

De meeste commerciële overeenkomsten zijn geldig, ook al zijn ze niet schriftelijk vastgelegd — volgens het Engelse recht is het over het algemeen niet verplicht dat commerciële overeenkomsten schriftelijk worden vastgelegd of ondertekend. Bepaalde contracten moeten echter wel schriftelijk worden vastgelegd (zoals contracten voor de verkoop van grond, consumentenkredietovereenkomsten en garanties), en het is bijna altijd raadzaam om commerciële overeenkomsten schriftelijk vast te leggen om geschillen over wat er is afgesproken te voorkomen. 

V. Wat is een aansprakelijkheidsbeperkingsclausule, en is deze afdwingbaar? 

Een aansprakelijkheidsbeperkingsclausule is een contractuele bepaling die het bedrag beperkt dat de ene partij van de andere partij kan vorderen in geval van contractbreuk of een andere vordering. Deze kan de aansprakelijkheid beperken tot een vast geldbedrag (bijvoorbeeld de waarde van het contract), specifieke soorten schade uitsluiten (zoals gevolgschade, gederfde winst of verlies van gegevens), of beide. 

In het Engelse recht zijn aansprakelijkheidsbeperkende bedingen onderworpen aan de bepalingen van de Unfair Contract Terms Act 1977 (UCTA) en, voor consumentenovereenkomsten, aan de Consumer Rights Act 2015. Voor overeenkomsten tussen ondernemingen bepaalt de UCTA dat: 

• Een bepaling die de aansprakelijkheid voor overlijden of lichamelijk letsel als gevolg van nalatigheid uitsluit of beperkt, is nietig en niet afdwingbaar. 

• Een bepaling die de aansprakelijkheid uitsluit of beperkt voor andere schade die het gevolg is van nalatigheid of voor contractbreuk, is slechts afdwingbaar voor zover deze redelijk is. 

Bij de redelijkheidstoets op grond van de UCTA wordt rekening gehouden met factoren zoals de relatieve onderhandelingspositie van de partijen, de vraag of de andere partij op de clausule is gewezen, de vraag of de beperkte partij een verzekering had kunnen afsluiten, en de aard en waarde van de overeenkomst. 

Goed opgestelde aansprakelijkheidsbeperkende bepalingen die aansluiten bij de commerciële realiteit van de overeenkomst — waarbij de aansprakelijkheid wordt beperkt tot een bedrag dat in verhouding staat tot de contractwaarde, of waarbij gevolgschade wordt uitgesloten in een sector waar dergelijke schade doorgaans niet verzekerd is — zullen doorgaans voldoen aan de redelijkheidstoets. Beperkingsclausules die erop gericht zijn alle aansprakelijkheid volledig uit te sluiten, of die verborgen zijn in de kleine lettertjes, zijn kwetsbaarder voor betwisting. 

V. Wat is een overmachtsclausule en wanneer is deze van toepassing? 

Een overmachtsclausule is een contractuele bepaling die één of beide partijen ontslaat van de nakoming van hun verplichtingen in geval van uitzonderlijke omstandigheden waarop zij geen invloed hebben — omstandigheden die op het moment van het sluiten van de overeenkomst niet te voorzien waren en die de nakoming onmogelijk of onredelijk maken. 

In het Engelse recht bestaat er geen algemene doctrine van overmacht — in tegenstelling tot veel civielrechtelijke stelsels. Een overmachtsclausule is alleen van toepassing als deze uitdrukkelijk in het contract is opgenomen. De reikwijdte van de clausule en de gebeurtenissen die ertoe leiden dat deze van toepassing wordt, hangen volledig af van de bewoordingen ervan. 

Veelvoorkomende gebeurtenissen die onder overmacht vallen, zijn onder meer: natuurrampen, oorlog en burgerlijke onrust, terroristische aanslagen, pandemieën, overheidsmaatregelen of wijzigingen in de regelgeving, en storingen in de infrastructuur. Of een specifieke gebeurtenis een overmachtsclausule in werking stelt, hangt af van de vraag of deze binnen het bereik van de genoemde gebeurtenissen valt, of deze op de datum van het contract te voorzien was, en of deze daadwerkelijk de oorzaak was van (in plaats van slechts bijdroeg aan) de niet-nakoming. 

De COVID-19-pandemie heeft de overmachtsclausules grondig op de proef gesteld. Rechtbanken waren over het algemeen terughoudend om te oordelen dat de pandemie aanleiding gaf tot de toepassing van standaardovermachtsbepalingen, met name wanneer de getroffen partij alternatieve manieren had gevonden om aan haar verplichtingen te voldoen of wanneer de clausule fysieke onmogelijkheid vereiste in plaats van louter commerciële moeilijkheden. 

Afgezien van overmacht kan de doctrine van onuitvoerbaarheid van toepassing zijn wanneer zich nieuwe omstandigheden voordoen die de nakoming fysiek onmogelijk maken of de overeenkomst fundamenteel anders maken dan was overeengekomen. De drempel voor onuitvoerbaarheid ligt hoog — commerciële ongemakken of hogere kosten zijn op zich niet voldoende. 

V. Wat zijn algemene voorwaarden en hoe verhouden deze zich tot het beginsel van de ‘strijd tussen de formulieren’? 

De meeste bedrijven sluiten overeenkomsten op basis van algemene voorwaarden — vooraf opgestelde contractbepalingen die zij op al hun transacties willen toepassen. Het probleem ontstaat wanneer beide partijen algemene voorwaarden hanteren en elk van hen beweert dat de overeenkomst volgens zijn eigen voorwaarden tot stand is gekomen, in plaats van volgens die van de ander. Dit staat bekend als de ‘strijd tussen de formulieren’. 

Volgens het Engelse recht wordt het conflict tussen standaardvoorwaarden doorgaans beslecht aan de hand van de ‘last shot’-doctrine: de laatste reeks voorwaarden die is voorgelegd en waartegen geen bezwaar is gemaakt voordat de overeenkomst werd uitgevoerd, prevaleert in de regel. In de praktijk betekent dit dat de partij wiens voorwaarden op het laatste document staan voordat de uitvoering begint (vaak een leveringsbon of orderbevestiging), haar voorwaarden opgenomen kan krijgen. 

De uitkomst van een analyse van de strijd tussen de voorwaarden is echter onzeker — deze hangt af van de precieze volgorde van de briefwisseling en de specifieke bepalingen in de algemene voorwaarden van elke partij. Bedrijven die hun algemene voorwaarden serieus nemen, zouden het volgende moeten doen: 

• Zorg ervoor dat hun voorwaarden duidelijk via verwijzing zijn opgenomen in alle relevante documenten — offertes, orderbevestigingen en facturen. 

• Neem een bepaling op waarin staat dat hun voorwaarden bij tegenstrijdigheden voorrang hebben boven die van de tegenpartij. 

• Leer hun verkoop- en inkoopteams herkennen wanneer de tegenpartij probeert haar eigen voorwaarden op te leggen, en hier op de juiste manier op te reageren. 

• Sluit bij contracten met een hoge waarde een op maat gemaakte overeenkomst af in plaats van uit te gaan van standaardvoorwaarden. 

V. Wat moet ik doen als de andere partij bij een overeenkomst in gebreke blijft? 

Als u van mening bent dat de andere partij een commerciële overeenkomst schendt, zijn de te nemen stappen afhankelijk van de aard en de ernst van de schending en van wat u wilt bereiken. 

Ga eerst na of de contractbreuk een voorwaarde betreft (een fundamentele bepaling die de kern van de overeenkomst raakt en waarvan de schending u het recht geeft de overeenkomst als beëindigd te beschouwen) of een garantie (een minder fundamentele bepaling die aanleiding geeft tot een schadeclaim, maar geen grond vormt voor beëindiging). Het ten onrechte beschouwen van een schending als een voorwaarde — en het beweren dat u de overeenkomst beëindigt — kan op zichzelf al neerkomen op een wezenlijke schending, waardoor u blootstaat aan een vordering van de andere partij. 

Praktische stappen die je kunt nemen: 

• Leg de inbreuk vast — bewaar bewijsmateriaal van wat er is beloofd en wat er wel (of niet) is geleverd. 

• Controleer of het contract bepalingen bevat inzake geschillenbeslechting — in veel contracten is vastgelegd dat de partijen moeten proberen geschillen op te lossen via escalatie of bemiddeling voordat een formele procedure wordt gestart. 

• Controleer de opzeggingsvoorwaarden — als u van plan bent het contract op te zeggen, schrijven veel contracten voor dat er een formele schriftelijke kennisgeving en een herstelperiode nodig zijn voordat de opzegging van kracht wordt. 

• Vraag onmiddellijk juridisch advies — verjaringstermijnen gaan in op de datum van de contractbreuk. Bij contractbreuk volgens het Engelse recht bedraagt de verjaringstermijn doorgaans zes jaar. 

• Overweeg of u de uitvoering wilt voortzetten of stopzetten — door de uitvoering voort te zetten terwijl u een tekortkoming accepteert, kan dit in bepaalde omstandigheden neerkomen op een bevestiging van de overeenkomst, waardoor u afstand doet van uw recht om de overeenkomst te beëindigen.