V&A: Aandeelhoudersovereenkomsten

V. Wat is een aandeelhoudersovereenkomst, en heb ik er een nodig? 

Een aandeelhoudersovereenkomst is een onderhandse overeenkomst tussen sommige of alle aandeelhouders van een vennootschap, die de onderlinge verhoudingen regelt en bepaalt hoe de vennootschap wordt bestuurd. In tegenstelling tot de statuten van de vennootschap — die een openbaar document zijn dat bij Companies House is gedeponeerd en waarin het fundamentele constitutionele kader is vastgelegd — is een aandeelhoudersovereenkomst vertrouwelijk en kan deze zaken regelen die verder gaan dan wat de statuten alleen kunnen bieden. 

Een aandeelhoudersovereenkomst regelt doorgaans: hoe de raad van bestuur is samengesteld en welke besluiten de goedkeuring van de aandeelhouders vereisen; wat er gebeurt wanneer aandeelhouders willen uittreden of hun aandelen willen verkopen; hoe geschillen tussen aandeelhouders worden beslecht; beperkingen op concurrentie met de onderneming; het dividendbeleid; en de bescherming van minderheidsaandeelhouders. 

Of u er een nodig hebt, hangt af van de aard van uw aandeelhoudersstructuur. Als u de enige aandeelhouder van uw eigen bedrijf bent, heeft een aandeelhoudersovereenkomst weinig zin. Als u echter een joint venture aangaat, investeringen aantrekt, medeoprichters aanneemt of een minderheidsbelang in uw bedrijf verkoopt, is een aandeelhoudersovereenkomst onmisbaar. Het runnen van een bedrijf met meerdere aandeelhouders zonder een dergelijke overeenkomst is een van de meest voorkomende en vermijdbare juridische risico’s die we in de praktijk tegenkomen. 

V. Wat zijn drag-along- en tag-along-rechten? 

Meesleeprechten een meerderheidsaandeelhouder (of een bepaalde drempel van aandeelhouders) in staat stellen om de minderheidsaandeelhouders te verplichten hun aandelen onder dezelfde voorwaarden aan een derde koper te verkopen. Zonder meesleeprechten kan een koper die 100% van het bedrijf wil overnemen, worden tegengehouden door een minderheidsaandeelhouder die weigert te verkopen — een situatie die het bedrijf in feite onverkoopbaar kan maken. Meesleeprechten zorgen ervoor dat de meerderheid een verkoop kan afronden zonder door de minderheid te worden gegijzeld. 

Meereisrecht (ook wel ‘meeverkooprechten’ genoemd) werken juist in omgekeerde richting: ze stellen minderheidsaandeelhouders in staat om bij een verkoop door een meerderheidsaandeelhouder ‘mee te gaan’ en hun aandelen onder dezelfde voorwaarden aan dezelfde koper te verkopen. Zonder meeverkooprechten zou een meerderheidsaandeelhouder kunnen verkopen aan een nieuwe koper die niet verplicht is de minderheidsaandeelhouders uit te kopen — waardoor de minderheidsaandeelhouders vastzitten aan het bedrijf onder een nieuw en mogelijk ongewenst meerderheidsaandeelhouderschap. 

Beide bepalingen zijn standaardonderdelen van elke goed opgestelde aandeelhoudersovereenkomst. De precieze uitvoeringsregels — met name de prijs en de voorwaarden waaronder minderheidsaandeelhouders moeten verkopen of het recht op meeverkoop hebben — moeten zorgvuldig worden geformuleerd om te waarborgen dat ze in de praktijk op een eerlijke manier functioneren. 

V. Wat zijn ’voorbehouden aangelegenheden” of „instemmingsrechten” in een aandeelhoudersovereenkomst? 

Voorbehouden aangelegenheden (ook wel instemmingsrechten of vetorechten genoemd) vormen een lijst van specifieke besluiten die de onderneming niet kan nemen zonder de goedkeuring van een vastgestelde drempel van aandeelhouders — doorgaans een supermeerderheid of, in sommige gevallen, de instemming van een specifieke aandeelhouder. Ze vormen een essentieel beschermingsmechanisme voor minderheidsaandeelhouders en voor beleggers die minder dan 50% van het bedrijf in bezit hebben. 

Typische voorbehouden aangelegenheden zijn onder meer besluiten om: 

• Nieuwe aandelen uitgeven of opties toekennen (wat zou leiden tot verwatering voor de bestaande aandeelhouders). 

• Geld lenen boven een bepaalde drempel of zekerheid stellen op de activa van de onderneming. 

• Wezenlijke overeenkomsten aangaan of uitgaven doen die een overeengekomen bedrag overschrijden. 

• Bestuurders benoemen of ontslaan. 

• De aard van de bedrijfsactiviteiten veranderen of nieuwe markten aanboren. 

• Overnames of verkopen uitvoeren boven een bepaalde waarde. 

• De jaarlijkse begroting of het jaarplan goedkeuren. 

• Dividenden vaststellen. 

• Het bedrijf liquideren of een insolventieprocedure starten. 

De reikwijdte van de voorbehouden aangelegenheden vormt een cruciaal onderdeel van de commerciële onderhandelingen. Investeerders die hun positie willen beschermen, zullen aandringen op een uitgebreide lijst; de oprichters of meerderheidsaandeelhouders zullen ernaar streven deze lijst beperkt te houden om operationele flexibiliteit te behouden. De kunst zit hem in het afstemmen van de lijst, zodat investeerders worden beschermd zonder dat het bedrijf wordt lamgelegd door de noodzaak om toestemming te vragen voor routinematige beslissingen. 

V. Wat gebeurt er als aandeelhouders het niet eens kunnen worden — hoe wordt een impasse opgelost? 

Er is sprake van een patstelling binnen een onderneming wanneer de aandeelhouders (of de door hen benoemde bestuurders) gelijk verdeeld zijn over een belangrijke kwestie en geen van beide partijen een besluit kan doorvoeren. Dit is het meest acuut in een 50/50-joint venture, waar geen van beide partijen de beslissende stem heeft. Zonder een mechanisme om een patstelling op te lossen, kan de onderneming onbestuurbaar worden — niet in staat om de beslissingen te nemen die nodig zijn om de onderneming effectief te leiden. 

Aandeelhoudersovereenkomsten bevatten doorgaans een of meer van de volgende mechanismen voor het oplossen van impasses: 

• Escalatie — het geschil wordt aan het hoger management van beide partijen voorgelegd voordat er een formele procedure wordt gestart. 

• Bemiddeling — er wordt een professionele bemiddelaar aangesteld om tot een onderhandelde oplossing te komen. 

• Russische roulette — de ene partij dient een kennisgeving in waarin een prijs wordt vermeld, en de andere partij moet ofwel haar aandelen tegen die prijs verkopen, ofwel de aandelen van de eerste partij tegen dezelfde prijs kopen. Dit mechanisme dwingt beide partijen om een eerlijke prijs te noemen, aangezien ze niet weten in welke rol ze uiteindelijk terecht zullen komen. 

• Texas shoot-out / gesloten bieding — beide partijen dienen tegelijkertijd een bod uit op de aandelen van de ander; de hoogste bieder verwerft de aandelen van de laagste bieder. 

• Verplichte verkoop — na een vastgestelde periode waarin geen akkoord is bereikt, wordt de onderneming aan een derde partij verkocht of geliquideerd. 

Welk mechanisme geschikt is, hangt af van de aard van het risico op een patstelling en de relatieve onderhandelingsposities van de partijen. In een joint venture tussen twee commerciële partijen van gelijke omvang kan een ‘Russische roulette’ of een ‘Texas shoot-out’ geschikt zijn. In een samenwerking tussen een oprichter en een financiële investeerder kunnen meer genuanceerde afspraken nodig zijn om rekening te houden met het verschil in middelen. 

V. Hoe worden minderheidsaandeelhouders beschermd volgens het Engelse recht? 

Minderheidsaandeelhouders in een besloten vennootschap genieten volgens het Engelse recht een reeks beschermingsmaatregelen, zowel wettelijke als contractuele. 

Wettelijke beschermingsmaatregelen omvat het recht om op grond van artikel 994 van de Companies Act 2006 een verzoekschrift wegens onrechtmatige benadeling in te dienen, indien de meerderheid de zaken van de vennootschap op een wijze heeft gevoerd die de belangen van de minderheid op onrechtmatige wijze schaadt. Indien dit verzoek wordt toegewezen, kan de rechtbank de meerderheid gelasten de minderheid tegen een reële waarde uit te kopen. Bovendien kunnen aandeelhouders die 5% of meer van de stemgerechtigde aandelen vertegenwoordigen, op grond van artikel 303 van de Companies Act 2006 een algemene vergadering bijeenroepen. 

Contractuele waarborgen Een aandeelhoudersovereenkomst kan onder meer de volgende bepalingen bevatten: voorbehouden aangelegenheden (zoals hierboven beschreven), voorkeursrechten bij de uitgifte van nieuwe aandelen, anti-verwateringsbepalingen, het recht om een bestuurder te benoemen, informatierechten (het recht om regelmatig financiële informatie over de vennootschap te ontvangen) en drag-along- en tag-along-rechten. 

De meest solide bescherming voor een minderheidsaandeelhouder is een goed opgestelde aandeelhoudersovereenkomst waarin specifiek rekening wordt gehouden met de belangen van de minderheid. Wettelijke rechtsmiddelen dienen als vangnet, maar een rechtszaak op grond van artikel 994 is duur, tijdrovend en onzeker wat de uitkomst betreft. Voorkomen is altijd beter dan genezen.