SORU-CEVAP: İş Sözleşmeleri

Q. Ticari bir sözleşmeyi İngiltere ve Galler'de yasal olarak uygulanabilir kılan nedir? 

Bir sözleşmenin İngiltere ve Galler'de yasal olarak uygulanabilir olması için dört temel unsuru içermesi gerekir: 

• Teklif - taraflardan biri belirli şartlarda sözleşme yapmak için açık bir teklifte bulunmalıdır. 

• Kabul - diğer tarafın bu teklifi önemli bir nitelendirme olmaksızın kabul etmesi gerekir (nitelikli bir kabul, kabul değil karşı tekliftir). 

• Değerlendirme - taraflardan her biri diğerinin vaadi karşılığında değerli bir şey sağlamalıdır. Ticari bir sözleşmede bu genellikle mal veya hizmet karşılığında para ödenmesidir. 

• Hukuki ilişki kurma niyeti - taraflar hukuki olarak bağlanma niyetinde olmalıdır. Ticari anlaşmalarda bu niyetin olduğu varsayılır; sosyal veya aile içi düzenlemelerde böyle bir niyet yoktur. 

Bu temel gerekliliklere ek olarak, tarafların sözleşme yapma ehliyetine sahip olması (şirketler yetkili kişiler aracılığıyla hareket etmelidir), konunun yasal olması ve sözleşmenin yanlış beyan, baskı veya usulsüz etki ile yapılmamış olması gerekmektedir. 

Çoğu ticari sözleşme yazılı olarak yapılmasa bile geçerlidir - İngiliz hukuku genellikle ticari sözleşmelerin yazılı veya imzalı olmasını gerektirmez. Bununla birlikte, bazı sözleşmelerin yazılı olması gerekir (arazi satış sözleşmeleri, tüketici kredisi sözleşmeleri ve garantiler gibi) ve neyin kararlaştırıldığına dair anlaşmazlıkları önlemek için ticari anlaşmaların yazılı olarak belgelenmesi neredeyse her zaman tavsiye edilir. 

Q. Sorumluluk sınırlaması maddesi nedir ve uygulanabilir mi? 

Sorumluluk sınırlaması maddesi, sözleşmenin ihlali veya başka bir talep durumunda bir tarafın diğerinden alabileceği tutarı sınırlayan bir sözleşme hükmüdür. Sorumluluğu sabit bir parasal tutarla (örneğin sözleşmenin değeri) sınırlayabilir, belirli kayıp türlerini (dolaylı kayıp, kar kaybı veya veri kaybı gibi) hariç tutabilir veya her ikisini de içerebilir. 

İngiliz hukukunda, sorumluluğun sınırlandırılması hükümleri 1977 tarihli Haksız Sözleşme Şartları Yasası (UCTA) ve tüketici sözleşmeleri için 2015 tarihli Tüketici Hakları Yasası'nın gerekliliklerine tabidir. İşletmeler arası sözleşmeler için UCTA şunları öngörmektedir: 

• İhmalden kaynaklanan ölüm veya kişisel yaralanmalara ilişkin sorumluluğu hariç tutan veya sınırlayan bir madde geçersizdir ve uygulanamaz. 

• İhmalden veya sözleşmenin ihlalinden kaynaklanan diğer kayıplar için sorumluluğu hariç tutan veya sınırlayan bir madde, yalnızca makul olduğu ölçüde uygulanabilir. 

UCTA kapsamındaki makuliyet testi, tarafların göreceli pazarlık gücü, klozun diğer tarafın dikkatini çekip çekmediği, sınırlı tarafın sigorta yaptırıp yaptıramayacağı ve sözleşmenin niteliği ve değeri gibi faktörleri göz önünde bulundurur. 

Sözleşmenin ticari gerçeklerini yansıtan iyi hazırlanmış sınırlama maddeleri - sorumluluğu sözleşme değerini yansıtan bir tutarla sınırlamak veya bu tür kayıpların genellikle sigortalanmadığı bir sektörde dolaylı kayıpları hariç tutmak - genellikle makul olma testini karşılayacaktır. Tüm sorumluluğu tamamen ortadan kaldırmayı amaçlayan veya küçük puntolarla yazılmış sınırlama hükümleri itirazlara karşı daha savunmasızdır. 

Q. Mücbir sebep maddesi nedir ve ne zaman uygulanır? 

Mücbir sebep maddesi, taraflardan birini veya her ikisini, kontrolleri dışındaki istisnai durumlarda - sözleşmenin yapıldığı tarihte öngörülemeyen ve ifayı imkansız veya pratik olmayan koşullar - yükümlülüklerini yerine getirmekten muaf tutan bir sözleşme hükmüdür. 

İngiliz hukukunda - birçok medeni hukuk sisteminin aksine - genel bir mücbir sebep doktrini bulunmamaktadır. Bir mücbir sebep maddesi yalnızca sözleşmede açıkça yer alması halinde işlerlik kazanır. Maddenin kapsamı ve onu tetikleyen olaylar tamamen sözleşmenin hazırlanmasına bağlıdır. 

Mücbir sebep olarak listelenen yaygın olaylar şunlardır: doğal afetler, savaş ve iç karışıklık, terör eylemleri, pandemi, hükümet eylemi veya düzenleyici değişiklik ve altyapı arızası. Belirli bir olayın bir mücbir sebep hükmünü tetikleyip tetiklemediği, listelenen olaylar kapsamına girip girmediğine, sözleşme tarihinde öngörülebilir olup olmadığına ve ifa başarısızlığına gerçekten neden olup olmadığına (sadece katkıda bulunmak yerine) bağlıdır. 

COVID-19 salgını mücbir sebep hükümlerini kapsamlı bir şekilde test etti. Mahkemeler, pandeminin standart mücbir sebep hükümlerini tetiklediğine karar vermekte, özellikle de etkilenen tarafın alternatif ifa yolları bulduğu veya maddenin yalnızca ticari zorluktan ziyade fiziksel imkansızlık gerektirdiği durumlarda, genellikle isteksiz davrandılar. 

Mücbir sebepten ayrı olarak, takip eden olayların ifayı fiziksel olarak imkansız hale getirmesi veya sözleşmeyi kararlaştırılandan temelde farklı kılması durumunda yılgınlık doktrini uygulanabilir. Engelleme için çıta yüksektir - ticari rahatsızlık veya artan maliyet yeterli değildir. 

Q. Standart hüküm ve koşullar nelerdir ve ‘formların savaşı’ ile nasıl etkileşime girerler? 

Çoğu işletme standart hüküm ve koşulları kullanarak sözleşme yapar - tüm işlemlerine uygulamak istedikleri önceden hazırlanmış sözleşme hükümleri. Sorun, her iki tarafın da standart şartlara sahip olması ve her birinin diğerinin şartları yerine kendi şartlarına göre sözleşme yapmak istemesi durumunda ortaya çıkmaktadır. Bu durum ‘formlar savaşı’ olarak bilinir. 

İngiliz hukukuna göre, formların savaşı genellikle ‘son atış’ doktrini ile çözülür: sözleşme yapılmadan önce öne sürülen ve itiraz edilmeyen son şart seti genellikle geçerli olacaktır. Uygulamada bu, ifa başlamadan önceki son belgede (genellikle bir teslimat notu veya sipariş onayı) şartları yer alan tarafın kendi şartlarını dahil ettirebileceği anlamına gelir. 

Ancak, formlar savaşı analizinin sonucu belirsizdir - yazışmaların kesin sırasına ve her iki tarafın şartlarındaki belirli hükümlere bağlıdır. Standart şartları konusunda ciddi olan işletmeler şunları yapmalıdır: 

• Şartlarının, teklifler, sipariş onayları, faturalar gibi ilgili tüm belgelere referans olarak açıkça dahil edildiğinden emin olun. 

• Herhangi bir anlaşmazlık durumunda kendi şartlarının karşı tarafın şartlarından üstün olacağına dair bir hüküm ekleyin. 

• Satış ve satın alma ekiplerini, karşı tarafın kendi şartlarını dayatmaya çalıştığını tespit etmeleri ve uygun şekilde karşılık vermeleri için eğitin. 

• Yüksek değerli sözleşmeler için, standart şartlara güvenmek yerine ısmarlama bir anlaşma müzakere edin. 

Q. Bir sözleşmenin diğer tarafı sözleşmeyi ihlal ederse ne yapmalıyım? 

Karşı tarafın ticari bir sözleşmeyi ihlal ettiğine inanıyorsanız, atacağınız adımlar ihlalin niteliğine ve ciddiyetine ve ne elde etmek istediğinize bağlı olacaktır. 

İlk olarak, ihlalin bir koşul mu (sözleşmenin köküne inen ve ihlal edilmesi halinde size sözleşmeyi feshetmiş gibi davranma hakkı veren temel bir şart) yoksa bir garanti mi (tazminat talebine yol açan ancak feshi haklı kılmayan daha az temel bir şart) olduğunu düşünün. Bir ihlali yanlış bir şekilde koşul olarak değerlendirmek - ve sözleşmeyi feshetme iddiasında bulunmak - sizi diğer tarafın talebine maruz bırakan, inkarcı bir ihlal anlamına gelebilir. 

Atılacak pratik adımlar: 

• İhlali belgeleyin - ne vaat edildiğine ve neyin teslim edildiğine (veya edilmediğine) dair kanıtları muhafaza edin. 

• Anlaşmazlık çözümü hükümleri için sözleşmeyi kontrol edin - birçok sözleşme, tarafların resmi işlemlerden önce anlaşmazlıkları tırmandırma veya arabuluculuk yoluyla çözmeye çalışmasını gerektirir. 

• Bildirim gerekliliklerini kontrol edin - sözleşmeyi feshetmek istiyorsanız, birçok sözleşme yazılı olarak resmi bildirim ve fesih geçerli olmadan önce bir tedavi süresi gerektirir. 

• Derhal hukuki yardım alın - zaman aşımı süreleri ihlalin gerçekleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar. İngiliz hukuku kapsamında bir sözleşme ihlali için zaman aşımı süresi genellikle altı yıldır. 

• İfaya devam edip etmeyeceğinizi veya durdurup durdurmayacağınızı düşünün - bir ihlali kabul ederken ifaya devam etmek, bazı durumlarda sözleşmeyi onaylamak ve fesih hakkınızdan feragat etmek anlamına gelebilir.